De Sint-Maarten is het oudste gebouw van Tiel: tien opeenvolgende gedaanten, sinds een romaanse zaalkerk die rond het jaar duizend de stad deed ontstaan. Het middenschip en de noordbeuk dateren van 1420-1430, de dubbele zuidbeuk van 1450, het gotische koor uit het begin van de veertiende eeuw, in 1488 vergroot. Een lange ambitie droeg deze parochie: de grootste kerk van het hertogdom Gelre worden.
De zestiende eeuw zette er haar renaissancesignaturen in. In 1558 komt er een doopkapel bij; de inventaris bewaart twaalf panelen uit het midden van de eeuw met medaillons van heiligen, in de nieuwe smaak. In 1560 begint een grote uitbreiding onder Cornelis Frederickszn — maar de Reformatie brak de vaart: koor en transept bleven onvoltooid en werden in 1731 gesloopt. In 1580 ging de kerk over naar de hervormden, toen Tiel zich bij de Reformatie voegde. Juist de onvoltooidheid van het gebouw is een document: dat van een wereld die middenin de bouw werd afgebroken.
Te zien: de doopkapel van 1558; de twaalf panelen met heiligenmedaillons (midden 16e eeuw); de tufstenen laatgotische toren.
Wist je dat?
Een zware storm beschadigde toren en transept ernstig in 1558 — hetzelfde jaar waarin de doopkapel werd gebouwd. De kerk, die droomde de grootste van het hertogdom te zijn, werd later hard getroffen door de bombardementen van 1944-1945 en daarna herbouwd.
Praktisch
- Kerkplein, centrum Tiel.
- Uitbreiding van 1560 door de Reformatie onvoltooid gelaten; delen gesloopt in 1731.
- Rijksmonument nr. 35568 (toren nr. 35569).